Das Experiment – Film İncelemesi

 

Bu değerlendirmeyi Bilim Etiği dersi kapsamında hazırlamıştım. Muhtemelen bu yazıyı bir google aramasıyla bulacaksınız. Bu filmi derste izlediniz ya da izleyeceksiniz. Size tavsiyem yazıyı okumadan önce filmi izleyin, kendi tespitlerinize ilave olarak benim tespit ve değerlendirmelerime göz atın. Bu ödevi aynen kopyalaıp hocanıza sunmayın. Hele ki dersi Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü‘nden Özcan Hoca’mdan alıyorsanız özgün olmaya çalışın.

Fen bilimleri alanının sosyal bilimlere göre en büyük avantajı, bu alanda yapılan çalışmalar sonucunda ortaya konan bilgi ve teorinin açık ve nesnel laboratuvar deneyleri ile kanıtlanabilir ya da çürütülebilir olmasıdır. Bu noktada sosyal bilimler alanında genelde öznel yaklaşımlar ve değişken bir deney grubu kullanılarak elde edilen veriler kullanılmaktadır.

Filme konu olan deneysel çalışma, bu alanda yapılabilecek kısıtlı fakat sonuçları bakımından referans alınabilecek türde bir bilimsel çalışmadır. Deneyin kurulma aşaması çok idealdir. Deney grubu, tamamen eşit ve ideal şartlarda belirlenmektedir. Bir gazete ilanını toplumun her kesiminden insan görebilir, bu deneyden haberi olabilir. Filmde de toplumun çok farklı kesimlerinden denekler görülmektedir. Bu açıdan deney sadece belirli bir yaş, ırk, kültür grubundan denekler üzerinde uygulanmamış, olması gereken çeşitlilik sağlanmıştır. Ayrıca deneyin başında tüm deneklere deneyin tam olarak ne olduğu, nelerle karşılaşılabileceği, haklarının ne olduğu anlatılmış; can güvenlikleri garanti edilmiştir. Ayrıca deneklere bu sürecin sonunda kazanacakları para da açıkça belirtilmiş ve tüm denekler bu miktarı kabul etmiş ve uygun görmüştür. Bu açıdan eğer deney, ideal bir şekilde sonlansaydı ve hiç kimse zarar görmeden bitirilmiş olsaydı bilimsel anlamda nitelikli olacağı savunulabilir.

Ancak filmde işlerin yolunda gitmediği görülüyor.  Bunun ilk sebebi, deneyi yapan bilim adamlarının çalışmalarını takip etmemesidir. Deney düzeneği tamamen kontrolsüz bırakılmış, gardiyanların daha ilk günlerde yaptığı taşkınlıklara müdahale edilmemiştir. Olayların başlangıç noktası bir mahkûmun laktoza olan alerjisi sebebiyle süt içememesiyle başlamaktadır. Bu noktada deneyi yapan ekibin duruma müdahale etmesi gerekirdi. Bu türden bir müdahalenin deney işleyişine herhangi bir zararı dokunmayacaktı. Benzer şekilde deneyi yürüten ekipteki Dr. Grimm’in bir gardiyanı uyarması sonucunda gardiyanın bu uyarıya kulak asmaması sonucunda da deney ekibi bir yaptırım uygulamalıydı. Deney yürütücülerinin deneysel çalışmalarına bu şekilde sahip çıkmamaları sonucunda deney kontrol çıkmıştır. Bu deneyin kimyasal nitelikli bir laboratuvar deneyi olduğunu düşünelim. Böyle bir durumda bile deneyi yapanlar sürekli olarak laboratuvarda sistem başında beklemektedir.

Deneyin kontrolden çıktığını gören Dr. Grimm, deney ekibinin lideri olan Profesör Dr. Klaus Thon’u uyarıyor. Ancak Thon, gözlemlediği sonuçların normal olduğunu her seferinde iddia edip deneye devam kararı alıyor. Bu gözlemlenen sonuçlar gerçekten de beklenen sonuçlar olsa bile, ortaya çıkan durum mahkûm rolündeki deneklerin beklentileri dışındadır ve deneyin başında belirtilen sınırların dışındadır. Gözlem sonuçlarının bu kadar kısa sürede ciddileşmesinin ardından deney yöneticisinin bir an olsun sistemi terk etmemesi gerekirdi.

Deneklerden birisi deneyden çıkmak istediğini belirtmesine rağmen talebi geri çevrilmiştir. Burada da deneğin deneye başlarken kabul ettiği sınırlar ihlal edilmiştir. Burada da ciddi bir etik sorunu söz konusudur.

Bu deney ideal koşullarda gerçekleşmiş olsaydı başarılı olabilir, sonuçları da bilimsel nitelik taşıyabilirdi. Deneyin başarılı olması çok zor da değildi üstelik. Ancak deneyi yürüten ekip bu denli büyük bir deneysel projeye gereken özeni göstermemişlerdir.

Sosyal bilimler alanında bu tip deneylerin varlığı açık ya da gizli olarak hep devam etmiştir. Akıl hastanelerine hasta gibi yatan psikologların, hapishanelere mahkûm olarak giren sosyologların varlığı bilinmektedir. Bu tür deneyler en ideal gözlem ortamının yakalanması açısından önemlidir. Ancak sürecin tamamının çok büyük bir özenle ve dikkatle takip altına alınması şarttır.

 

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s